Sugar market: देशात साखरेचा प्रत्यक्ष तुटवडा नसतानाही गेल्या काही आठवड्यांत साखरेच्या दरात मोठी वाढ झाली आहे. किरकोळ बाजारात साखरेचा दर वाढत असताना साठेबाजी, उत्पादनातील घट, हवामानाचा परिणाम आणि सणासुदीच्या काळातील वाढती मागणी यामुळे बाजारावर दबाव निर्माण झाल्याचे केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे.
साखर उद्योगाच्या मते, बाजारातील साठेबाजीचा दबाव कमी झाल्यानंतर किरकोळ साखरेचे दर पुन्हा खाली येण्याची शक्यता आहे. दरम्यान, बाजारातील उपलब्धता वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने १० लाख टन कच्ची साखर शुल्कमुक्त आयात करण्याचा निर्णय घेतला असून, साखर व्यापारी आणि मोठ्या ग्राहकांच्या साठ्यावरही मर्यादा घातल्या आहेत.
साखरेचे दर अचानक का वाढले?
साखरेच्या दरवाढीमागे एकच कारण नसून अनेक घटक एकाच वेळी प्रभावी ठरले आहेत. यामध्ये देशातील अपेक्षेपेक्षा कमी साखर उत्पादन, उसावरील रोग-किडींचा प्रादुर्भाव, अतिवृष्टी, शेतांमध्ये साचलेले पाणी, जागतिक उत्पादनातील घट आणि वाढती मागणी यांचा समावेश आहे.
याशिवाय, दरवाढीचा फायदा घेण्यासाठी काही साखर कारखाने आणि व्यापाऱ्यांकडून साठेबाजी व सट्टेबाजी झाल्याचे सरकारच्या निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे बाजारात उपलब्ध साखरेवर अतिरिक्त दबाव निर्माण झाला. Sugar market
उत्पादनाचा अंदाज ३७ लाख टनांनी कमी
साखरेच्या दरवाढीमागील सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे उत्पादनाच्या अंदाजात झालेली मोठी घट. पूर्वी देशात सुमारे ३४३ लाख टन साखर उत्पादन होईल, असा अंदाज होता. मात्र, नवीन अंदाजानुसार हे उत्पादन सुमारे ३०६ लाख टनांपर्यंत राहण्याची शक्यता आहे.
म्हणजेच उत्पादनाचा अंदाज तब्बल ३७ लाख टनांनी कमी झाला आहे. उत्पादन कमी होण्याची शक्यता निर्माण झाल्याने बाजारात भविष्यातील उपलब्धतेबाबत चिंता वाढली आणि त्याचा परिणाम दरांवर झाला.
उसाच्या पिकाला हवामानाचा फटका
यंदा काही भागांमध्ये अतिवृष्टी आणि शेतांमध्ये पाणी साचल्यामुळे उसाच्या पिकाचे नुकसान झाले. त्याचबरोबर उसावर लाल कुज (Red Rot) रोग आणि शेंडा किडीचा प्रादुर्भाव झाल्याने उत्पादनावर परिणाम झाला.
उसाचे उत्पादन कमी झाल्यास साखर कारखान्यांकडे गाळपासाठी उपलब्ध होणारा ऊस कमी होतो. परिणामी साखरेचे उत्पादनही कमी होण्याची शक्यता असते. Sugar market
सणासुदीपूर्वी मागणी वाढली
साखरेच्या दरवाढीतील आणखी एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे वाढती मागणी. सणासुदीच्या काळात मिठाई, बेकरी, खाद्यपदार्थ आणि इतर उद्योगांकडून साखरेची मागणी वाढते.
त्यामुळे मोठ्या ग्राहकांकडून आधीच साखर खरेदी करून ठेवण्याची प्रवृत्ती वाढू शकते. मागणी वाढत असताना पुरवठा मर्यादित राहिला तर बाजारातील किंमतीवर त्याचा थेट परिणाम होतो. Sugar market
साठेबाजीमुळे दरवाढीला आणखी जोर
उत्पादन घटण्याच्या अंदाजामुळे बाजारात साखरेच्या उपलब्धतेबाबत अनिश्चितता निर्माण झाली. या परिस्थितीचा फायदा घेण्यासाठी काही व्यापारी आणि कारखान्यांकडून साखरेचा साठा करून ठेवण्यात आल्याचा सरकारला संशय आहे.
सरकारने काही ठिकाणी साठेबाजी आणि सट्टेबाजीचे प्रकार आढळल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे बाजारात प्रत्यक्ष उपलब्ध असलेल्या साखरेपेक्षा पुरवठा कमी असल्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. साखर उद्योगाच्या मते, हा साठेबाजीचा दबाव कमी झाल्यानंतर किरकोळ दरात नरमाई येण्याची शक्यता आहे.
साखरेच्या दरात किती वाढ झाली?
सरकारच्या आकडेवारीनुसार साखरेच्या सरासरी किरकोळ दरात काही आठवड्यांत मोठी वाढ झाली आहे. Sugar market
| तारीख | साखरेचा सरासरी दर |
| २० जुलै २०२६ | ₹४८.१८ प्रति किलो |
| २० ऑगस्ट २०२६ | ₹५५.७० प्रति किलो |
| २३ ऑगस्ट २०२६ | ₹६३.१२ प्रति किलो |
म्हणजेच २० जुलै ते २३ ऑगस्टदरम्यान साखरेचा सरासरी दर सुमारे ₹१५ प्रति किलोने वाढला.
जागतिक बाजारातही साखर महागली
देशांतर्गत कारणांसोबतच आंतरराष्ट्रीय बाजारातील परिस्थितीचाही भारतीय साखरेच्या दरांवर परिणाम होत आहे. जागतिक बाजारात साखरेचा दर ३० जून रोजी सुमारे ४७४ डॉलर प्रति टन होता. २० ऑगस्टपर्यंत हा दर ५५२ डॉलर प्रति टन झाला.
म्हणजेच दोन महिन्यांपेक्षा कमी कालावधीत जागतिक साखरेच्या दरात १६ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली. जागतिक उत्पादनात घट आणि पुरवठ्यातील अडचणींमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातही साखरेच्या किंमतीवर दबाव वाढला आहे.
देशात साखरेचा तुटवडा आहे का?
देशात साखरेचा पूर्णपणे तुटवडा निर्माण झालेला नाही. भारताचे वार्षिक साखर उत्पादन साधारण ३२० ते ३४० लाख टनांच्या आसपास असते, तर देशांतर्गत वापर सुमारे २८० ते २९० लाख टन असल्याचे आकडेवारीतून दिसते.
मात्र, उत्पादनाच्या अंदाजात झालेली घट आणि नवीन गाळप हंगाम सुरू होण्यापूर्वी उपलब्ध असलेल्या साठ्यामुळे बाजारात तात्पुरता पुरवठा-दबाव निर्माण झाला आहे. Sugar market
१ ऑक्टोबरच्या साठ्याचे गणित महत्त्वाचे
नवीन गाळप हंगाम सुरू होण्यापूर्वीचा साखरेचा साठा बाजारासाठी महत्त्वाचा मानला जातो. सध्या १ ऑक्टोबरचा साखरेचा साठा सुमारे ३५ ते ३९ लाख टन राहण्याचा अंदाज आहे. त्याच्या तुलनेत सरकारची मानक राखीव पातळी सुमारे ६० लाख टन मानली जाते. Sugar market
या फरकामुळे नवीन हंगाम सुरू होईपर्यंत बाजारातील पुरवठ्यावर दबाव राहण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सरकारने साखरेचे दर नियंत्रणात आणण्यासाठी काय केले?
साखरेच्या उपलब्धतेत वाढ करण्यासाठी आणि साठेबाजीला आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने अनेक उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. Sugar market
१. व्यापाऱ्यांच्या साठ्यावर मर्यादा
१ ऑगस्ट ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत साखर व्यापाऱ्यांना ४०० टनांपेक्षा जास्त साठा ठेवता येणार नाही. यामुळे व्यापाऱ्यांकडून मोठ्या प्रमाणावर साखर साठवून ठेवण्यावर नियंत्रण आणण्याचा प्रयत्न आहे.
२. मोठ्या ग्राहकांसाठी १५ दिवसांची मर्यादा
१ सप्टेंबरपासून मोठ्या ग्राहकांना त्यांच्या १५ दिवसांच्या वापरापेक्षा अधिक साखर साठवता येणार नाही. मिठाई, बेकरी आणि इतर मोठ्या व्यावसायिक ग्राहकांकडून होणारी आगाऊ खरेदी आणि साठवणूक कमी करण्यासाठी हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.
३. साखर साठ्याची प्रत्यक्ष तपासणी
केंद्र आणि राज्य सरकारच्या संयुक्त पथकांकडून साखर कारखान्यांमधील साठ्याची प्रत्यक्ष पडताळणी सुरू करण्यात आली आहे. यामुळे कारखान्यांकडे प्रत्यक्षात किती साखर उपलब्ध आहे, याची माहिती मिळण्यास मदत होणार आहे.
४. १० लाख टन कच्ची साखर शुल्कमुक्त आयात
देशांतर्गत उपलब्धता वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने १० लाख टन कच्ची साखर शुल्कमुक्त आयात करण्यास परवानगी दिली आहे. नवीन गाळप हंगाम सुरू होण्यापूर्वी बाजारातील पुरवठ्यावरील दबाव कमी करण्याचा यामागील उद्देश आहे.
५. नवीन गाळप हंगाम लवकर सुरू करण्याचा सल्ला
राज्ये आणि साखर कारखान्यांना १५ ऑक्टोबरपासून नवीन गाळप हंगाम सुरू करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. गाळप लवकर सुरू झाल्यास बाजारात नवीन साखरेचा पुरवठा वाढेल. त्यामुळे सणासुदीच्या काळातील वाढती मागणी पूर्ण करण्यास मदत होऊ शकते. Sugar market
साखर कधी स्वस्त होणार?
साखरेचे दर नेमके कधी आणि किती रुपयांनी कमी होतील, याबाबत सरकारने निश्चित तारीख किंवा दर जाहीर केलेला नाही.
मात्र, साखर उद्योगाच्या मते साठेबाजीचा दबाव कमी झाला आणि बाजारातील पुरवठा वाढला तर किरकोळ दरात नरमाई सुरू होऊ शकते.
याशिवाय शुल्कमुक्त कच्ची साखर आयात आणि नवीन गाळप हंगाम सुरू झाल्यानंतर बाजारातील उपलब्धता सुधारण्याची शक्यता आहे.
Sugar market
साखरेचे उत्पादन घटले → उपलब्धतेबाबत चिंता वाढली → साठेबाजीचा दबाव निर्माण झाला → सणासुदीमुळे मागणी वाढली → जागतिक बाजारातही साखर महागली → किरकोळ बाजारातील दर वाढले.
आता सरकारकडून साठ्यावर मर्यादा, प्रत्यक्ष तपासणी, १० लाख टन शुल्कमुक्त आयात आणि लवकर गाळप हंगाम अशा उपाययोजना करण्यात येत आहेत.
त्यामुळे आगामी काळात बाजारातील पुरवठा सुधारला आणि साठेबाजीला आळा बसला, तर साखरेच्या दरवाढीवर नियंत्रण येण्याची शक्यता आहे. मात्र, ग्राहकांना साखर नेमकी किती स्वस्त मिळेल, हे उत्पादन, आयात आणि बाजारातील मागणी-पुरवठ्याच्या परिस्थितीवर अवलंबून राहणार आहे.
Table of Contents